اهمیت غربالگری سرطان

سرطان یکی از مهمترین چالش‌های نظام‌های سلامت در سراسر جهان است و پس از بیماری‌های قلبی-عروقی، دومین علت اصلی مرگ و میر در بسیاری از کشورها محسوب می‌شود. با این حال، پیشرفت‌های علمی در دهه‌های اخیر نشان داده است که بسیاری از انواع سرطان در صورت تشخیص زودهنگام، قابل درمان هستند. غربالگری سرطان به عنوان یکی از مؤثرترین راهکارها برای کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان شناخته می‌شود .

غربالگری به معنای انجام آزمایش‌هایی برای تشخیص سرطان یا سلول‌های پیش‌سرطانی در افرادی است که هیچ علامتی از بیماری ندارند . هدف اصلی غربالگری، شناسایی سرطان در مراحل اولیه یا حتی قبل از تبدیل شدن به سرطان مهاجم است، تا بتوان با درمان به موقع، از پیشرفت بیماری و مرگ و میر ناشی از آن جلوگیری کرد .

چرا غربالگری سرطان اهمیت دارد؟

نجات جان انسان‌ها

مهمترین دستاورد غربالگری سرطان، نجات جان انسان‌ها است. یک مطالعه بزرگ که مرگ و میر ناشی از سرطان‌های پستان، دهانه رحم، کولورکتال، ریه و پروستات را بین سال‌های ۱۹۷۵ تا ۲۰۲۰ بررسی کرد، نشان داد که غربالگری و پیشگیری در مجموع از ۴.۷۵ میلیون مرگ از مجموع ۵.۹۴ میلیون مرگ تخمینی ناشی از سرطان در این دوره جلوگیری کرده است .

تأثیر غربالگری بر انواع مختلف سرطان متفاوت است:

• تمام کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان دهانه رحم، مدیون غربالگری و درمان ضایعات پیش‌سرطانی بود

• در سرطان کولورکتال، ۷۹ درصد از جان‌های نجات یافته از طریق غربالگری و برداشتن پولیپ‌های پیش‌سرطانی به دست آمد

• غربالگری مسئول ۵۶ درصد از مرگ‌های جلوگیری شده ناشی از سرطان پروستات بود

• در سرطان پستان، غربالگری ۲۵ درصد از مرگ‌های جلوگیری شده را به خود اختصاص داد

تشخیص در مراحل اولیه و درمان مؤثرتر

غربالگری منظم احتمال تشخیص بیماری در مراحل پیشرفته را کاهش می‌دهد و ممکن است به اجتناب از درمان‌های تهاجمی‌تر کمک کند. به عنوان مثال، مطالعه‌ای بر روی بیش از ۱۳۰۰۰ زن ۷۰ تا ۷۹ ساله که بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۷ به سرطان پستان مبتلا شده بودند، نشان داد زنانی که حداقل یک بار ماموگرافی غربالگری در ۵ سال قبل از تشخیص خود انجام داده بودند، ۵۴ درصد کمتر در مراحل پایانی تشخیص داده شدند و ۳۶ درصد کمتر در معرض مرگ ناشی از سرطان پستان بودند نسبت به زنانی که غربالگری نشده بودند. این مزایا برای زنانی که سه تا چهار بار غربالگری شده بودند حتی بیشتر بود؛ این زنان ۳۷ درصد کمتر در معرض مرگ ناشی از سرطان پستان بودند .

کاهش هزینه‌های نظام سلامت

علاوه بر کاهش بار سرطان در سطح جمعیت، تحقیقات نشان می‌دهد که غربالگری سرطان در مقایسه با درمان سرطان هزینه کمتری دارد. در سال ۲۰۲۱، ایالات متحده ۴۳ میلیارد دلار برای غربالگری اولیه سرطان هزینه کرد. در مقایسه، هزینه ۱۲ ماه اول درمان سرطان در همان سال ۵۲.۵۶ میلیارد دلار برآورد شد .

چه کسانی باید غربالگری شوند؟

عوامل متعددی خطر ابتلا به سرطان را در طول زندگی فرد تعیین می‌کنند و بر eligibility برای غربالگری تأثیر می‌گذارند :

افراد با خطر متوسط

برای افرادی که سابقه شخصی یا خانوادگی سرطان یا شرایط ژنتیکی ارثی شناخته شده ندارند، توصیه‌های غربالگری معمولاً بر اساس سن و جنت در زمان تولد تعیین می‌شود .

افراد با خطر بالا

برخی افراد به دلیل عوامل زیر در معرض خطر بیشتری هستند و نیاز به برنامه غربالگری خاص دارند :

• مواجهه با عوامل خطر سرطان (مانند استعمال دخانیات برای سرطان ریه)

• سابقه شخصی ابتلا به سرطان

• داشتن چندین عضو خانواده درجه یک مبتلا به سرطان

• سندرم‌های سرطانی ارثی ناشی از جهش‌های ژنتیکی

مزایا و محدودیت‌های غربالگری

مزایا

• تشخیص سرطان در مراحل اولیه و قابل درمان

• کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان

• امکان استفاده از درمان‌های کمتر تهاجمی

• کاهش هزینه‌های درمانی برای نظام سلامت

• شناسایی و حذف ضایعات پیش‌سرطانی (مانند پولیپ‌های کولون)

محدودیت‌ها و خطرات بالقوه

مانند تمام اقدامات پزشکی، آزمایش‌های غربالگری نیز با محدودیت‌هایی همراه هستند :

نتایج مثبت کاذب: زمانی که نتیجه آزمایش نشان‌دهنده وجود سرطان است اما در واقع سرطان وجود ندارد. این نتایج می‌توانند منجر به استرس روانی غیرضروری و انجام آزمایش‌های تهاجمی و پرهزینه بعدی شوند .

نتایج منفی کاذب: زمانی که نتیجه آزمایش هیچ نشانه‌ای از سرطان را نشان نمی‌دهد اما سرطان واقعاً وجود دارد. این نتایج می‌توانند احساس امنیت کاذب ایجاد کرده و باعث نادیده گرفتن علائم بعدی شوند .

تشخیص بیش از حد: گاهی غربالگری ممکن است سرطان‌های با رشد آهسته را شناسایی کند که در طول زندگی فرد هرگز به مرحله بالینی نمی‌رسند و مشکلی ایجاد نمی‌کنند. این یافته‌ها می‌توانند منجر به آزمایش‌ها و مداخلات غیرضروری شوند .

عوارض جانبی: برخی روش‌های غربالگری مانند کلونوسکوپی ممکن است عوارض نادری مانند خونریزی داشته باشند .

فناوری‌های نوین در غربالگری سرطان

اهمیت غربالگری سرطان

آزمایش‌های چندسرطانی (MCED)

یکی از پیشرفت‌های هیجان‌انگیز در سال‌های اخیر، توسعه آزمایش‌های خونی برای غربالگری همزمان چندین نوع سرطان است. این آزمایش‌ها با بررسی DNA آزاد سلولی در خون، به دنبال سیگنال‌های سرطانی از انواع مختلف سرطان می‌گردند .

مرور سیستماتیک اخیر بر روی آزمایش‌های چندسرطانی نشان داده است که این آزمایش‌ها به طور کلی ویژگی (specificity) بالایی دارند (بیش از ۹۶٪)، به این معنی که در رد کردن سرطان در افراد سالم عملکرد خوبی دارند. با این حال، حساسیت (sensitivity) آن‌ها بسیار متغیر است و تحت تأثیر طراحی مطالعه، جمعیت مورد بررسی و نوع سرطان قرار می‌گیرد .

نکته مهم این است که حساسیت این آزمایش‌ها برای تشخیص سرطان‌های مرحله اول (I-II) کمتر از سرطان‌های مرحله پیشرفته (III-IV) است. از آنجا که هدف اصلی غربالگری، تشخیص زودهنگام سرطان است، این یافته نشان می‌دهد که هنوز راه درازی برای بهبود این فناوری‌ها باقی مانده است .

مهم‌تر اینکه تاکنون هیچ کارآزمایی بالینی کنترل شده‌ای که مزایای غربالگری با این آزمایش‌ها را از نظر کاهش مرگ و میر نشان دهد، تکمیل نشده است .

هوش مصنوعی در غربالگری

پیشرفت‌های فناوری در هوش مصنوعی، آزمایش‌های غربالگری کم‌تهاجمی و تصویربرداری، امید به بهبود رویکردهای تشخیص زودهنگام سرطان را افزایش داده است .

توصیه‌های عملی برای عموم مردم

1. گفتگوی منظم با پزشک: عوامل تعیین‌کننده غربالگری در افراد مختلف متفاوت است و می‌تواند در طول زمان تغییر کند. افراد باید از طریق گفتگوی منظم با ارائه‌دهنده مراقبت سلامت خود، یک برنامه غربالگری شخصی‌سازی شده متناسب با خطر متغیر ابتلا به سرطان در طول زندگی خود ایجاد کنند .

2. آگاهی از سابقه خانوادگی: اگر سابقه سرطان در خانواده شما وجود دارد، حتماً پزشک خود را مطلع کنید، زیرا ممکن است نیاز به شروع غربالگری در سنین پایین‌تر داشته باشید .

3. پایبندی به برنامه غربالگری: مزایای غربالگری زمانی به حداکثر می‌رسد که به طور منظم و طبق برنامه توصیه شده انجام شود. به عنوان مثال، زنانی که ۳-۴ بار ماموگرافی غربالگری انجام داده بودند، ۳۷ درصد کمتر در معرض مرگ ناشی از سرطان پستان بودند .

4. ترک سیگار: همان مطالعه‌ای که نشان داد غربالگری از ۴.۷۵ میلیون مرگ ناشی از سرطان جلوگیری کرده است، تأکید می‌کند که تقریباً تمام جان‌های نجات یافته از سرطان ریه در این دوره مدیون پیشگیری، به ویژه اقدامات کنترل دخانیات بوده است .

نتیجه‌گیری

غربالگری سرطان یکی از مؤثرترین ابزارها برای کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان، بهبود بقای بیماران و کنترل هزینه‌های سلامت است. تشخیص زودهنگام از طریق غربالگری منظم، فرصت طلایی برای درمان موفقیت‌آمیز سرطان‌ها را فراهم می‌کند.

بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی، تشخیص زودهنگام و درمان سریع می‌تواند مرگ و میر ناشی از سرطان را تا یک سوم دیگر کاهش دهد . سرمایه‌گذاری مداوم در برنامه‌های غربالگری عادلانه و مبتنی بر شواهد، نه تنها جان انسان‌ها را نجات می‌دهد، بلکه بار گسترده‌تر سرطان را بر بیماران، خانواده‌ها و نظام‌های سلامت کاهش می‌دهد .

اگر در گروه سنی مناسب برای غربالگری هر یک از سرطان‌های شایع هستید، همین امروز با پزشک خود درباره برنامه غربالگری مناسب برای شما صحبت کنید. این گفتگوی ساده می‌تواند اولین گام برای نجات جان شما یا عزیزانتان باشد.