در این مقاله قصد داریم به بارداری و روماتیسم بپردازیم با ما همراه باشید.
روماتیسم یک اصطلاح کلی است که شامل بیش از ۲۰۰ بیماری مختلف میشود که با درگیری مفاصل، ماهیچهها، استخوانها و بافتهای نرم همراه هستند. شایعترین بیماریهای روماتیسمی که زنان در سنین باروری با آنها درگیر هستند شامل آرتریت روماتوئید (RA)، لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) و اسپوندیلوآرتریتها هستند.
بارداری در زنانی که به بیماریهای روماتیسمی مبتلا هستند، نیازمند برنامهریزی دقیق و مدیریت همزمان متخصص روماتولوژی و متخصص زنان است تا هم سلامت مادر و هم سلامت جنین تضمین شود.
بارداری و روماتیسم
۱. برنامهریزی قبل از بارداری: کلید موفقیت
مهمترین عامل برای یک بارداری موفق در زنان مبتلا به روماتیسم، برنامهریزی است. تصمیم به بارداری باید در زمانی گرفته شود که بیماری تحت کنترل کامل باشد:
- بهبودی (Remission): زنانی که بیماری آنها حداقل ۳ تا ۶ ماه قبل از بارداری در فاز بهبودی کامل یا فعالیت بسیار کم بوده است، بهترین پیشآگهی را دارند. فعالیت بالای بیماری هنگام لقاح یا در سه ماهه اول، خطر سقط جنین، زایمان زودرس و عوارض بارداری را به شدت افزایش میدهد.
- تنظیم داروها: بسیاری از داروهای قدرتمند روماتیسمی مانند متوترکسات (Methotrexate)، لفلونوماید (Leflunomide) و برخی داروهای بیولوژیک، برای جنین تراتوژنیک (آسیبرسان) هستند و باید هفتهها یا ماهها قبل از اقدام به بارداری قطع شوند. جایگزینی این داروها با داروهای ایمن در دوران بارداری (مانند پردنیزون یا هیدروکسی کلروکین) ضروری است.
۲. تأثیر بارداری بر بیماری روماتیسمی
تغییرات هورمونی و ایمونولوژیک در طول بارداری میتواند تأثیرات متفاوتی بر بیماریهای روماتیسمی داشته باشد:
- آرتریت روماتوئید (RA): اغلب شاهد بهبود چشمگیری در علائم RA هستیم. حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد از زنان مبتلا به RA در دوران بارداری بهبودی نسبی یا کامل را تجربه میکنند، اما معمولاً در طول سه ماهه اول پس از زایمان، بیماری با شدت بیشتری عود میکند.
- لوپوس (SLE): لوپوس یک مورد پیچیدهتر است. بارداری میتواند باعث شعلهور شدن (Flare) لوپوس شود، به خصوص اگر در زمان لقاح بیماری فعال بوده باشد. لوپوس فعال، به ویژه با درگیری کلیه (نفریت لوپوسی)، خطر پرهاکلامپسی، محدودیت رشد جنین و زایمان زودرس را به شدت بالا میبرد.
- اسپوندیلوآرتریتها: تأثیر بارداری بر این گروه از بیماریها (مانند اسپوندیلیت آنکیلوزان) متغیر است؛ برخی بهبود مییابند و برخی تغییر نمیکنند.
۳. مدیریت ریسک و عوارض احتمالی
بیماریهای روماتیسمی، به ویژه لوپوس، میتوانند خطراتی برای مادر و جنین ایجاد کنند که باید تحت نظارت دقیق باشند:
- پرهاکلامپسی: ریسک پرهاکلامپسی (فشار خون بالا و دفع پروتئین در ادرار) در زنان مبتلا به لوپوس، به ویژه با سابقه درگیری کلیه، بالا است. تجویز دوز پایین آسپرین (۸۱ میلیگرم) اغلب برای کاهش این خطر توصیه میشود.
- سندروم آنتیفسفولیپید (APS): این سندروم که گاهی اوقات با لوپوس همراه است، خطر سقط مکرر، لخته شدن خون و پرهاکلامپسی را افزایش میدهد. مدیریت این وضعیت با داروهای ضدانعقاد (مانند هپارین) در طول بارداری و پس از زایمان حیاتی است.
- لوپوس نوزادی (Neonatal Lupus): در مادران مبتلا به لوپوس که دارای آنتیبادیهای خاص (Anti-Ro/SSA یا Anti-La/SSB) هستند، خطر بلوک قلبی نوزادی وجود دارد. این وضعیت نیاز به نظارت دقیق قلب جنین از طریق اکوکاردیوگرافی جنینی دارد.
۴. ملاحظات دارویی ایمن در دوران بارداری
بارداری در حضور بیماریهای روماتیسمی یک سفر پیچیده است که نیازمند همکاری نزدیک بین بیمار، متخصص روماتولوژی، و متخصص زنان است. با کنترل دقیق بیماری در فاز بهبودی قبل از لقاح، تنظیم درست داروها و نظارت دقیق بر عوارض احتمالی، اکثریت قریب به اتفاق زنان مبتلا به روماتیسم میتوانند حاملگی ایمن و موفقی را پشت سر بگذارند.
برای تست بارداری کلیک کنید.
مدیریت زایمان و دوره پس از زایمان در روماتیسم
بارداری و روماتیسم
مراقبتهای لازم برای زنان مبتلا به روماتیسم تنها به دوران بارداری محدود نمیشود؛ مدیریت زایمان و دوره پس از زایمان (Puerperium) نیز اهمیت حیاتی دارد. این دوره زمانی است که خطر عود بیماری و همچنین ملاحظات مربوط به شیردهی و درمانهای تسکیندهنده درد به اوج خود میرسد.
۱. ملاحظات در هنگام زایمان (Delivery)
- مسیر زایمان: نوع بیماری روماتیسمی معمولاً تصمیمگیری برای زایمان سزارین یا طبیعی را تغییر نمیدهد. زایمان سزارین تنها در صورتی توصیه میشود که بیماری فعال، به خصوص درگیری مفصل لگن یا ستون فقرات (مانند اسپوندیلیت آنکیلوزان)، به قدری شدید باشد که مانع از قرارگیری صحیح مادر در وضعیتهای لازم برای زایمان طبیعی شود.
- داروهای استروئیدی: اگر مادر در حال مصرف دوزهای بالایی از پردنیزون (بیش از ۵ میلیگرم در روز) باشد، ممکن است در زمان زایمان به دوزهای استروئید داخل وریدی (مانند هیدروکورتیزون) نیاز داشته باشد تا از بروز نارسایی آدرنال ناشی از استرس زایمان جلوگیری شود. این امر به دلیل سرکوب محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال توسط استروئیدهای طولانیمدت رخ میدهد.
۲. مدیریت دوره پس از زایمان و خطر عود
دوره پس از زایمان، به ویژه در ۳ تا ۶ ماه اول، برای زنان مبتلا به آرتریت روماتوئید (RA) دورهای با بالاترین ریسک عود بیماری است.
- عود بیماری: حدود ۵۰ تا ۹۰ درصد از زنانی که بهبودی RA را در طول بارداری تجربه کردهاند، پس از زایمان دچار عود میشوند. شروع مجدد یا افزایش دوز داروهای روماتیسمی معمولاً برای کنترل این شعلهور شدن ضروری است.
- شیردهی و داروها: یکی از چالشهای اصلی، انتخاب داروهای ایمن در دوران شیردهی است. بسیاری از داروهای قوی مانند متوترکسات و لفلونوماید همچنان در دوران شیردهی ممنوع هستند، زیرا میتوانند وارد شیر مادر شده و به نوزاد آسیب برسانند.
- داروهای ایمن در شیردهی: داروهایی مانند هیدروکسی کلروکین، پردنیزون (با دوز پایین) و برخی از داروهای بیولوژیک (مانند اتانرسپت یا آدالیموماب، با احتیاط و با مشورت متخصص) عموماً گزینههای ارجح برای مادران شیرده هستند.
- درمان افسردگی پس از زایمان: استرس مراقبت از نوزاد، تغییرات هورمونی و عود درد مفاصل میتواند خطر افسردگی پس از زایمان را افزایش دهد. حمایت عاطفی و ارزیابی زودهنگام سلامت روان ضروری است.
۳. مراقبتهای طولانیمدت برای مادر
پیگیریهای طولانیمدت پس از زایمان باید شامل موارد زیر باشد:
- ارزیابی سلامت استخوان: به دلیل استفاده احتمالی از استروئیدها در طول بارداری و درمان روماتیسم، ارزیابی تراکم استخوان (DEXA Scan) در دوره پس از زایمان برای بررسی پوکی استخوان ضروری است.
- تنظیم دوز داروها: در صورت قطع داروهای ایمن در دوران بارداری، متخصص روماتولوژی به تدریج داروهای اصلی و مؤثر مادر را (با توجه به وضعیت شیردهی یا عدم شیردهی) مجدداً شروع یا تنظیم میکند تا بهترین کنترل بر بیماری حاصل شود.
به طور خلاصه، مدیریت بیماری روماتیسمی در مراحل پایانی بارداری و پس از زایمان یک رویکرد تیمی و تطبیقی را میطلبد. آگاهی از ریسک بالای عود و انتخاب دقیق داروهای سازگار با شیردهی، کلید تضمین سلامت مادر و نوزاد در این دوره حیاتی است.
